باربری در جنگ دور زدن بحران در تنگه

تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین شاهراه‌های تجارت جهانی و ترانزیت انرژی است که بخش عظیمی از نفت جهان از آن عبور می‌کند. در شرایط بروز جنگ یا تنش‌های نظامی شدید، متوقف کردن کامل جریان تجارت برای اقتصاد جهانی غیرممکن است. به همین دلیل، شرکت‌های کشتیرانی، دولت‌ها و ناوگان‌های نظامی برای جابجایی بارها و کشتی‌ها از تاکتیک‌ها و استراتژی‌های پیچیده‌ای استفاده می‌کنند.

در ادامه به مهم‌ترین روش‌های حفظ جریان تجارت در شرایط بحرانی این منطقه می‌پردازیم:

۱. اسکورت نظامی و سیستم کاروان‌ها (Convoy System)

موثرترین روش برای عبور امن در زمان جنگ، استفاده از اسکورت نظامی است.

• کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌ها در گروه‌های چندتایی (کاروان) جمع می‌شوند.
• ناوهای جنگی، ناوشکن‌ها و گاهی پشتیبانی هوایی از کشورهای مختلف (مانند ائتلاف‌های بین‌المللی) این کاروان‌ها را در طول مسیر عبور از تنگه هرمز و خلیج عمان اسکورت می‌کنند تا از حملات موشکی، مین‌های دریایی یا توقیف توسط قایق‌های تندرو جلوگیری کنند.

۲. تغییر پرچم کشتی‌ها (Re-flagging)

در حقوق بین‌الملل دریایی، حمله به یک کشتی تجاری به معنای حمله به کشوری است که کشتی پرچم آن را حمل می‌کند.

• در زمان جنگ، بسیاری از مالکان کشتی‌ها پرچم خود را به پرچم کشورهای قدرتمند یا بی‌طرف (مانند ایالات متحده، بریتانیا یا کشورهای اروپایی) تغییر می‌دهند.
• این کار باعث ایجاد بازدارندگی سیاسی و نظامی می‌شود، زیرا کشورهای درگیر جنگ تمایلی به باز کردن جبهه‌های جدید با ابرقدرت‌ها ندارند.

۳. خاموش کردن سیستم شناسایی خودکار (AIS)

کشتی‌ها در حالت عادی از سیستم AIS برای اعلام موقعیت، سرعت و مسیر خود به سایر شناورها استفاده می‌کنند تا از تصادف جلوگیری شود.

• در شرایط جنگی، کشتی‌ها به اصطلاح «تاریک» (Going Dark) می‌شوند. آن‌ها سیستم ردیابی خود را خاموش می‌کنند تا شناسایی آن‌ها برای رادارها و نیروهای متخاصم دشوارتر شود.
• عبور در تاریکی شب و با حداکثر سرعت ممکن نیز از دیگر تاکتیک‌های همراه با خاموش کردن AIS است.

۴. دور زدن تنگه با استفاده از خطوط لوله

کشورهای صادرکننده نفت در حاشیه خلیج فارس برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، مسیرهای جایگزین خشکی ایجاد کرده‌اند:

• امارات متحده عربی: از خط لوله حبشان-فجیره استفاده می‌کند که نفت را مستقیماً به بندر فجیره در دریای عمان منتقل کرده و نیاز به عبور کشتی از داخل تنگه را از بین می‌برد.
• عربستان سعودی: خط لوله شرق به غرب این کشور، نفت را از میادین خلیج فارس به دریای سرخ منتقل می‌کند تا نفت‌کش‌ها بتوانند از آنجا بارگیری کنند.

۵. استقرار نیروهای امنیتی مسلح روی عرشه

شرکت‌های خصوصی امنیتی دریایی (PMSC) در دوران جنگ بازار داغی پیدا می‌کنند.

• تیم‌هایی از نیروهای ویژه و تکاوران سابق نظامی با سلاح‌های سنگین و نیمه‌سنگین روی عرشه کشتی‌های تجاری مستقر می‌شوند تا در صورت نزدیک شدن قایق‌های مهاجم یا تلاش برای ورود به کشتی (Boarding)، با آن‌ها مقابله کنند.

۶. پوشش‌های ویژه بیمه (War Risk Insurance)

جابجایی بار در زمان جنگ بدون پشتیبانی مالی غیرممکن است. شرکت‌های بیمه بزرگ دریایی (مانند لویدز لندن) در شرایط جنگی حق بیمه مناطق پرخطر (War Risk Premiums) را به شدت افزایش می‌دهند. پرداخت این مبالغ کلان به شرکت‌های کشتیرانی جرات می‌دهد تا ریسک ارسال کشتی به منطقه درگیری را بپذیرند، هرچند این هزینه در نهایت روی قیمت نهایی کالا و نفت برای مصرف‌کننده کشیده می‌شود.

خلاصه کلام: در دوران جنگ، عبور از تنگه هرمز به یک بازی پیچیده شطرنج تبدیل می‌شود که ترکیبی از دیپلماسی، قدرت نظامی، پنهان‌کاری تکنولوژیک و هزینه‌های نجومی اقتصادی است تا شریان انرژی جهان همچنان تپنده بماند.